Du lịch thăm Athens, tìm hiểu văn minh cổ đại Hy Lạp

 

Du lịch thăm Athens, tìm hiểu văn minh cổ đại Hy Lạp

Nhà thơ Anh-Mỹ W. H AUDEN đã từng được giải Pulizer Hoa Kỳ, cũng từng là giáo sư văn học tại ĐH Oxford, có lần đã nói :

« Nếu văn minh cổ đại Hy Lạp đã không hiện hữu, có lẽ chúng sẽ không thể có đầy đủ ý thức ! (Had Greek civilization never existed… we would never have become conscious)

Thật vậy, Hy Lạp là cái nôi của nên văn minh Phương Tây, bây giờ đã trở thành nên văn minh của nhân loại! Sự liên đới giữa Hy Lạp và La Mã cổ đại là một thực tế nên sẽ chính xác hơn nếu nói rằng văn minh hiện đại có gốc từ nền văn minh cổ dại La-Hy.

 

Tôi xin tóm tắt ở đây 6 điểm chính yếu mà tôi lĩnh hội được từ văn minh cổ đại La-Hy:

1.     Tinh thần khoa học phát xuất từ Thalès (Milet, -624), 624 năm trước công nguyên, tác giả của định lý hình học ai cũng biết về các đường song song! Ông cũng là người đầu tiên dùng hệ quả của định lý này để xác định chính xác chiều cao của Kim Tự Tháp Ai Cập! Cũng là nhà thiên văn học, Thalès đã xác định chính xác ngày nhật thực và độ dài của năm (365,25 ngày).

Nhưng cống hiến quan trọng nhất cho nhân loại là quan điểm triết lý của ông về tính thuần lý phổ quát của khoa học. Không có chứng minh thuần lý thì chưa phải là khoa học vì khoa học phải là phạm trù thực tế mà mọi người không thể phủ nhận!

Chính đây là tinh thần khoa học phương Tây mà phương Đông không có! Năm ngàn năm văn hiến Trung Hoa không hề có quan điểm này và ta phải nhìn nhận là văn minh cổ Trung Hoa và Ân Độ của Phương Đông tuy có cống hiến đáng kể, nhưng không thể là cái nôi của khoa học vậy!

 

·        Một người khác đến từ Samos (-570) được coi như là môn đệ của Thalès là Phytagore. Ông này đã đưa tinh thần khoa học của Thalès lên đỉnh cao khi, tuy không phát minh (người Babylon đã phát minh trước), nhưng đã chứng minh định lý mang tên ông, một cách không ai có thể chối cải. Ông còn có một quan điểm khoa học mà ngày nay ta có thể thấy mỗi ngày ở tin học: “Tất cả chỉ là con số”. Ông đã chứng minh căn bản âm nhạc là giao động có tần số và hòa âm chỉ là những phân số của chu kỳ giao động!

 

·        Y học với Hippocrate (-460), tác giả lời tuyên thệ của người thầy thuốc, căn bản của tinh thần đức y cho toàn thế giới ngày nay.

 

·        Archimède (Syracuse, -287) ông tổ của ngành cơ học, người chạy ra đường lúc đang tắm rồi hô lên “Eurêka” khi phát hiện định luật mang tên ông về tĩnh học!

 

2.     Văn minh cổ La-Hy là cái nôi của KHÁI NIỆM DÂN CHỦ. Từ DEMOCRACY có nguồn gốc Hy Lạp, “Demos” chỉ người dân và “Ktatos” chỉ quyền lực. Nền dân chủ của thời cổ đại tại Athenes đã cho phép người dân tham gia trực tiếp chính quyền. Tuy thời ấy khái niệm “công đân” dừng lại ở từng lớp quí tộc bao gồm khoản 10% dân gian, chưa phổ quát cho dân nô lệ, phụ nữ và thiếu niên.

 

Thể chế dân chủ Hy Lạp đã được truyền qua La Mã và ở đây một khái niệm mới được phát minh, khái niệm về thể chế Cộng Hoà. “Republic” là một từ La Tinh “Res Publica » có nghĩa là những vấn đề liên quan đến cộng đồng. 

Sau khi đế quốc La Mã tan rã các khái niệm này bị quên lãng qua những đêm dài thời Trung Cổ và thể chế phong kiến, các phạm trù: lãnh chúa, thần dân, vua quan của các chế độ quân chủ đã lấn át các khái niệm dân chủ, cộng hòa. Phải đợi đến thế kỷ 16 thời Phục Hưng bên Ý, kéo theo thời đại Khai Sáng bùng phát tại Châu Âu vào thế kỷ 18, các khái niệm này mới trở lại với nhân loại nhờ giới tinh hoa trí thức Âu-Mỹ. Thể chế Cộng Hoà - Dân Chủ chỉ được khẳn đinh sau “Tuyên Ngôn độc lập Hoa Kỳ” (American Declaration of Independence, 4/7/1776) và không lâu sau đó cuộc Cách mạng Dân Chủ Pháp (1789) với Tuyên Ngôn Quyền Con Người và quyền Công Dân (Déclaration des droits de l’homme et du citoyen (26/8/1789), những văn kiện và những thời điểm đáng ghi nhớ của văn minh nhân loại hiện đại. Cũng nên nhắc ở đây là nhờ ở những cống hiến quyết định của các nhà tư tưởng tinh hoa Anh-Pháp: John Locke (1632-1704), Charles Louis de Montesquieu (1689-1755) mà khái niệm “Tam quyền phân lập” ra đời và được ghi vào vào hiến pháp các nền dân chủ tiêu biểu trên thế giới…

3.     Triết học và tinh thần minh triết nhờ ở những tinh hoa cổ Hy Lạp nhất là trường phái Athenes với Socrate (-469), Platon (-427) và Aristote (- 384).

4.     Tiền tệ. Khoản 650 trước Công Nguyên người Hy Lạp tại Lydie (Trung Á nay thuộc lãnh thổ Thổ Nhỉ Kỳ) đã phát minh những đồng tiền kim loại dùng cho việc trao đồi hang hóa.

5.     Alphabet.  Nếu dân tộc thượng cổ (-1300) Phéniciens  đã phát minh ra phụ âm (consonne) thì người Hy Lạp đã bổ sung ký tự alphabet khi phát minh thêm những nguyên âm (voyelle). Nhờ ở có ký tự hoàn hảo người cổ Hy Lạp đã để lại một nền văn chương, thi phú, ca kịch, những trang sử thi bất hủ với nhà thơ vĩ đại Homère (-850) : L'Iliade et l'Odyssée đặc biêt Iliade kể về cuộc chiến thần thoại thành Troie (-1230) và những chiến tích của người anh hùng Achille.

6.     Vận hội Olympie và tinh thần thượng vỏ.

Thế giới Hy Lạp thượng cổ là những nhà nước đô thị luôn luôn có tranh chấp chiến tranh. Năm 476 trước Công Nguyên sau chiến thắng Salamine trước quân Ba Tư, các đô thị Hy Lạp tổ chức Vận Hội Olympie để hòa giải những hiềm khích giữa các nhà nước đô thị Hy Lạp. Cứ 4 năm một lần Olympiade được tổ chức và thông lệ này đã lặp lại đến 45 lần. Vận Hội Olympie sau này được truyền sang La Mã và dưới thời hoàng đế Auguste được thể chế hóa,

 

Thế Vận Hội hiện đại xuât hiện từ năm 1894 được bá tước người Pháp Pierre de Counbertin khởi xướng với cơ sở là văn bản HIẾN CHƯƠNG OLYMPIC (Charte olympique).  Đây chính là sự tiếp nối ý tưởng của người Hy Lạp dành cho thể thao và tinh thần thượng vỏ!

Từ ngày còn là học sinh trung học tôi đã thích nghe, qua một người thầy giáo uyên bác về lịch sử cổ đại Hy Lạp trong những lần trò chuyện ngoài lề giờ lịch sử ! Tôi đã say mê thần thoai Hy Lạp với những chiên tích của các nhân vật Achille, Ulysse, Hector… say mê hơn cả Quan Công, Trương Phi, Triệu Vân… của Tam Quốc diễn nghĩa đến từ Trung Quốc mà tôi đã đọc gần như thuộc lòng.

 

Sau này là giáo sư Đại Học tại Bỉ, tôi cũng có dịp đi tham gia Hội Nghị khoa học tại Athènes cũng như đi thỉnh giảng tại Đại Học Aristote Thessalonique, tôi luôn luôn ghé thăm những di tích lịch sử cổ Hy Lạp.

Nhưng vì công việc nhà giáo, thời gian tranh thủ cho du lịch không nhiều tôi vẫn thấy có gì thiếu sót.

Lần này trở qua Bỉ, ở lại lâu cho qua đại dịch tại Sài Gòn, tôi quyết định trở lại Athènes chỉ vì mục đích tìm hiểu và tham quan di tích cổ Hy Lạp !

Tôi quyết định lần này trực tiếp thuê khách sạn tại Athènes rồi từ đó phát xuất những chuyến tham quan tại chỗ, không thông qua công ty du lịch nào.

Phải công nhận ít có nước nào như Hy Lạp có được một vốn lịch sử cổ phong phú và đa dạng như ta đã biết. Và họ đã khai thác triệt vốn quí ấy, một cách có phương pháp! Phải nói là những tua tại chỗ có hướng dẫn viên tại Athène không rẽ tí nào và chỉ một buổi sáng thăm viếng, tôi phải trả 80 euro cho mỗi người trong gia đình !

Chúng tôi chỉ có 5 này ! Một ngày dành cho chờ đợi máy bay qua lại.

Ngày thứ hai dành cho khám phá thành phố Athènes chung quanh khách sạn, mua sắm quà lưu niệm và nhất là tìm hiểu các quán ăn phù hợp với gia đình chúng tôi. Ngày thứ ba dành cho việc viếng thăm đền Acropole, di tích ngàn năm của nền văn minh cổ Hy Lạp, hiện thân vĩnh hằng của những thăng trầm nhục vinh của lịch sử cổ Hy Lạp. Tại đây chúng tôi được cô hướng dẫn viên giới thiệu gần 2 tiếng đồng hồ về những di vật được trưng bày trong Viện Bảo Tàng Acropole rất hoành tráng, khánh thành năm 2009. Các di vật được bảo quản một cách vô cùng cẩn trọng mà các nhà bảo quản di tích Việt Nam nên đến xem để học hỏi.

Bên cạnh Acropole là đền Parthénon kỳ vỹ thờ nữ thần Athena, công trình xây dựng nổi tiếng được đánh giá là đỉnh cao nhất của kiến trúc Hy Lạp cổ đại. Để xây dựng Parthénon 22.000 tấn đá cẩm thạch đã được di chuyển đến đây!

Ngày thứ 4 chúng tôi thuê xe tự lái đền thờ thần biển Poisedon, toạ lạc tại Majestic Cape Sounion (Mũi Thánh), nằm trên bờ biển Aegean cách Athènes 70 km về phía đông nam ! Đường đi đến Sounion xuyên qua những thung lũng với vách đá kỳ vỹ làm khác du lịch phải nao lòng !

Ngày cuối cùng chúng tôi đi thăm đền Apollon tọa lạc tại thành phố Delphes cách Athènes gần 200 km về hướng Tây. Đền này có một viện bảo tàng do Pháp xây dựng để vinh danh thần Apollon, vị thần Hy Lạp mà vua Pháp Louis XIV (Roi-Soleil) chọn làm thần hộ mạng !

Chuyến thăm Athènes tuy ngắn ngủi nhũng đã để lại cho chúng tôi những ấn tượng sâu sắc về một thời cổ đại cực kỳ huy hoàng.

Một nhà thơ người Anh khác, Percy Bysshe Selley đã diễn tả sự ngưỡng mộ của mình về văn minh cổ đại Hy Lạp như sau :

« Chúng ta đều là người Hy Lạp. Luật pháp, văn chương, nghệ thuật của chúng ta đều đến từ Hy Lạp ». » (We are all Greek. Our laws, our literature, our arts have the root in Greece)

Là nhà khoa học tôi xin thêm một cảm nhận chân thành :

“Khoa học, ý thức về tinh thần dân chủ, cũng bắt nguồn từ văn minh cổ Hy Lạp vậy!”

Nguyễn Đăng Hưng, Liège 4/10/2021